website van Marlou Kursten Kunstbemiddeling

Toespraak van Jelle de Gruyter
bij de opening van de tentoonstelling: Kunstagenda in Beeld.


Toespraak van Jelle de Gruyter
Wageningen 30-11-2014
Jelle de Gruyter


Kunstagenda in Beeld

Goedenmiddag allemaal, kunstvrienden, kunstagendavrienden.

We staan hier, dames en heren in Galerie Het Koetshuis waar Marlou Kursten regelmatig kunstexposities organiseert. Maar we staan hier alleen omdat de ruimte boven, waar het om gaat, met de expositie die we vandaag gaan openen, te klein is voor ons allemaal.

De expositie die we vandaag openen is dan ook ook geen kunstexpositie maar een historische. Er is wel veel kunst en mooie kunst te zien maar eigenlijk is deze keer de kunst het vehikel om de Kunstagenda te dragen in plaats van andersom. Ik raad u ook aan om straks rustig ook in de agenda’s die er liggen te bladeren…

Een historische expositie over 18 jaar Kunstagenda. Waar we anders altijd vooral aandacht hebben voor de kunst in de agenda gaan we nu de agenda er om heen bewonderen.
Eigenlijk had niet ik hier moeten staan maar een kunstenaar of een agendagebruiker. Die had dan zijn of haar waardering kunnen uitspreken over de opzet, de handige indeling, het geweldig grafisch ontwerp, de geraffineerde typografie, het smaakvolle papier, de handige bindwijze en die geweldige omslagen. Dat kan ik namelijk niet doen!

Wat ik wel kan doen is iets vertellen over de kunstagenda, het idee erachter, het ontstaan en de lotgevallen van 18 productieprocessen. Ik hou het kort, want zo spectaculair is dat allemaal ook weer niet.

Wie nu eigenlijk als eerste het idee voor een kunstagenda had weet ik niet. Zelf was ik het zeker niet, dus het moet Twan de Vos of Marlou Kursten geweest zijn.
Het moest een project worden dat zichzelf zou bedruipen, dus zonder subsidie.
Het idee erachter was en is dat kunst niet alleen hoeft te bestaan uit schilderijen die aan de muur hangen of beelden die op een sokkel staan, maatr dat kunst best meer toepassingen kan en mag krijgen. Kunst-in-een-agenda is zo’n toepassing.

De formule van de agenda: afwisselend een pagina met week en een pagina met een kunstwerk, zodat je naast je kalender altijd kunst ziet.
Een jaar telt 52 weken, dus 52 werken, dus precies 13 kunstenaars met ieder vier werken. Die formule was snel gevonden en is ook niet meer losgelaten.
Om de kosten in de hand te houden kozen we, vooral de eerste tien, vijftien edities voor één zgn. zwartwit-kunstenaar of een dichter. Immers 12 x 4 pagina’s fullcolor drukken is druktechnisch veel minder kostbaar dan 13 x 4 pagina’s fullcolor.

Dat betekende echter wel één kalenderweek per pagina. Daar wordt het een uitdaging. Gebruik je de agenda voor je werk wil je vooral ruimte overdags en door-de-week, gebruik je de agenda vooral thuis dan wil je meer ruimte ’s avonds en in het weekeinde.
In de loop van de jaren is er met verschillende vormen geëxperimenteerd: een staande pagina, een liggende pagina, één kolom, twee kolommen...

Niet zelden hadden grote afnemers ook invloed op de kalenderpagina’s: Advokatenkantoor Van Lotringen en Goedings wilde per se een urenverdeling, en een afdeling van het ministerie van Verkeer en Waterstaat in Brussel had als voorwaarde een tweetalige agenda: Nederlands en Engels.
Zo kun je aan de opeenvolgende agenda’s zien dat we steeds dichter bij de ideale agenda komen, hoewel er altijd verschillende wensen blijven bij verschillende gebruikers.
Het omslag was natuurlijk ook altijd een uitdaging. Moet dat op zich een kunstwerk zijn? Zo is het wel begonnen. De omslag van de eerste agenda is een door Twan de Vos zelf handmatig vervaardigde zeefdruk. Overigens is de eerste agenda ook handmatig door vooral Twan en Marlou gebonden: met een handponsmachine de gaatjes ponsen en dan de ringetjes dichtknijpen. De blaren stonden ons op de handen. Dat was dus eens maar niet weer! Een omslag met een collage van werken van alle kunstenaars was een optie, maar leek geen krachtig ontwerp op te zullen leveren.
De eerste tien jaar hebben we gekozen voor een werk van Twan voorop. Niet alleen leek dat redelijk omdat hij immers initiatiefnemer en mede-uitgever was, maar ook omdat het werk van Twan zich daar goed voor leent. Vrolijke vormen en kleuren: commercieel verantwoord. En afbeeldingen van schalen, vazen en bekers voorop onderstrepen een van onze ‘oorspronkelijke’ ideeën: het toepassen van kunst op gebruiksvoorwerpen…
Vanaf de agenda van 2008 zijn we aan het experimenteren gegaan. In het licht van het doel van agenda was het idee ontstaan om er een zonnewijzer in te bouwen zodat je overal en altijd (nou ja bijna overal en altijd) ook de tijd kon weten.
Het idee was leuk, maar de zwarte omslag pakte wat somber uit.
Het jaar daarop hadden we weer een zonnewijzer maar dan combinatie met mini-afbeeldinkjes van alle werken.
Twan in z’n eentje voorop, was voorgoed voorbij, want in 2010 was het omslag een ontwerp van wijlen Ben Joosten (hij overleed 26 oktober 2013 op 82-jarige leeftijd), die samen met zijn vrouw Emmy Eerdmans in de agenda’s van 2010 en 2011 exposeerde.
Vanaf 2012 is het ontwerp van het omslag een vrije kwestie met, wat zal ik zeggen, wisselend succes? Enfin dat maakt de koper wel uit.

Dat brengt mij op het laatste aspect van de Kunstagenda waar ik iets over wil zeggen. Is de Kunstagenda nu een commercieel succes?
Het antwoord is tweeledig.
Nee, als je doel was om er nu eens flink aan te verdienen.
Ja, als je bedenkt dat er altijd voldoende kunstenaars waren die mee wilden doen. De financiële voorwaarden voor deelname waren niet hoog, maar toch…
En ja, als je bedenkt dat de Kunstagenda niet alleen een visitekaartje is van de kunstenaars, maar ook van de makers: Marlou Kursten Kunstbemiddeling, van GAW ontwerp+communicatie en van Drukkerij Modern in Bennekom. Dus ja, als je het leuk vindt om te doen, je tevreden bent met break-even en het vooral doet voor de communicatie… En dat geldt voor ons.

Voordat ik de expositie Kunstagenda in beeld – van 1998 tot 2014, 18 jaar officieel ga openen wil ik graag iedereen bedanken die aan deze tentoonstelling heeft meegewerkt: Indirect: alle kunstenaars in 18 agenda’s, alle individuele afnemers, alle grote afnemers Van Lotringen, Huijbers’ Administratie, de Rabobank Eindhoven, Zambon, Gemeente Wageningen, ministerie van Verkeer en Waterstaat, wijlen Marian Heij en Niek Smaal van Kniphorst’s boekhandel waar alle presentaties plaatsvonden, Sjaak Driessen en zijn bblthk waar exposities plaatsvonden, en de makers GAW ontwerp+communicatie en Drukkerij Modern. En direct: Twan de Vos, Marlou Kursten, de tentoonstellingscommissie van Museum De Casteelse Poort en het Bestuur van het Historisch Museum en last but beslist not least, Jillis van Nielen en Jean Gardeniers die feitelijk de hele tentoonstelling gebouwd en ingericht hebben. Heel hartelijk bedankt, graag een applaus…

De opening. Het laat zich raden. Ik heb één toepassing van kunst die ook de agenda gehaald heeft, verzwegen. Deze toepassing maakt ook geen onderdeel uit van de expositie, behalve vandaag… alleen vandaag is het vloerkleed, een ontwerp van Twan de Vos, dat op de omslag prijkt van 2005, het vloerkleed dat al tien agenda’s lang, bij mij thuis in de woonkamer ligt, vandaag is dat kleed te zien... en u mag er zelfs, voor deze keer dan, op lopen!

Hier is het allemaal te zien.

Vloerkleed van Twan de Vos
Wageningen 30-11-2014
Vloerkleed van Twan de Vos. Gebruikt voor het omslag van Kunstagenda 2005.